Cách đọc sách tranh cùng trẻ: Không chỉ đọc chữ mà còn đọc cả thế giới trong tranh

Không ít người cho rằng sách tranh chỉ đơn giản là những cuốn sách để trẻ xem hình minh họa. Thế nhưng, nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục đã chỉ ra rằng giá trị của sách tranh không nằm ở số lượng chữ hay độ dài của câu chuyện, mà nằm ở cách người lớn đồng hành cùng trẻ trong quá trình đọc.

Theo nghiên cứu của nhà giáo dục Gwyn W. Senokossoff (2013), sách tranh có thể trở thành một công cụ mạnh mẽ giúp phát triển khả năng đọc hiểu, tư duy và kỹ năng ngôn ngữ nếu người lớn biết cách dẫn dắt và trò chuyện cùng trẻ.

Vậy bố mẹ nên đọc sách tranh với con như thế nào để phát huy tối đa giá trị của mỗi cuốn sách?

Không chỉ đọc chữ mà hãy cùng con đọc cả hình ảnh

Một trong những điểm đặc biệt của sách tranh là hình minh họa không chỉ có nhiệm vụ làm đẹp trang sách mà còn kể một phần quan trọng của câu chuyện.

Thông qua tranh vẽ, trẻ học cách quan sát, suy luận, nhận diện cảm xúc của nhân vật và khám phá những chi tiết mà câu chữ chưa nói hết.

Trong quá trình đọc, bố mẹ có thể gợi mở bằng những câu hỏi như:

• "Con nhìn thấy điều gì trong bức tranh này?"

• "Theo con, bạn ấy đang cảm thấy thế nào?"

• "Điều gì khiến con nghĩ như vậy?"

Những cuộc trò chuyện nhỏ này giúp trẻ phát triển năng lực đọc hình ảnh (visual literacy) – một kỹ năng ngày càng quan trọng trong thời đại mà hình ảnh xuất hiện ở khắp mọi nơi.

Đừng đọc thay trẻ, hãy đọc cùng trẻ

Đọc sách tranh không phải là hoạt động mà người lớn đọc còn trẻ chỉ lắng nghe.

Thay vào đó, hãy biến mỗi lần đọc thành một cuộc đối thoại.

Bố mẹ có thể đặt câu hỏi, lắng nghe suy nghĩ của con và cùng nhau xây dựng câu chuyện. Khi được tham gia vào quá trình kể chuyện, trẻ không còn là người nghe thụ động mà trở thành người đồng sáng tạo.

Chính sự tương tác ấy giúp trẻ tự tin hơn trong việc diễn đạt ý tưởng, phát triển ngôn ngữ và hình thành thói quen tư duy chủ động.

Nuôi dưỡng tư duy đọc thay vì chạy theo sách khó

Nhiều phụ huynh thường nghĩ rằng khi trẻ lớn lên cần nhanh chóng chuyển sang những cuốn sách nhiều chữ hơn.

Thực tế, chính văn bản ngắn gọn của sách tranh lại tạo điều kiện lý tưởng để bố mẹ hướng dẫn con những kỹ năng đọc quan trọng.

Trong lúc đọc, người lớn có thể làm mẫu cho trẻ cách:

• Dự đoán diễn biến tiếp theo của câu chuyện.

• Suy luận từ những chi tiết trong tranh.

• Kết nối câu chuyện với trải nghiệm thực tế.

• Đặt câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời.

Đây đều là những kỹ năng đọc hiểu cốt lõi, có giá trị đối với mọi lứa tuổi, đặc biệt là trẻ lớn, trẻ đọc chậm hoặc trẻ học song ngữ.

Sách tranh không hề "trẻ con" như nhiều người vẫn nghĩ

Nhiều người cho rằng sách tranh chỉ phù hợp với trẻ nhỏ vì ít chữ và nhiều hình.

Thực tế, rất nhiều sách tranh trên thế giới khai thác những chủ đề sâu sắc như chiến tranh, công bằng, bản sắc cá nhân, tình yêu thương, mất mát hay những cảm xúc nội tâm phức tạp.

Khi bố mẹ cùng con trò chuyện về các nhân vật và những tình huống trong sách, cuốn sách tranh trở thành một không gian an toàn để trẻ đặt câu hỏi, bày tỏ suy nghĩ và học cách nhìn nhận thế giới từ nhiều góc độ khác nhau.

Đó cũng là lý do vì sao sách tranh ngày càng được sử dụng rộng rãi trong giáo dục, không chỉ với trẻ mầm non mà còn với học sinh lớn hơn.

Cách người lớn đọc sẽ quyết định chiều sâu của cuốn sách

Sách tranh không tự giới hạn độ tuổi của người đọc.

Một cuốn sách có thể rất đơn giản nếu chỉ đọc lướt qua từng trang, nhưng cũng có thể trở thành khởi đầu của những cuộc trò chuyện đầy ý nghĩa nếu người lớn biết cách đặt câu hỏi, lắng nghe và đồng hành cùng trẻ.

Tại Chuột Đất Books, chúng mình tin rằng điều quý giá nhất không nằm ở việc đọc hết bao nhiêu cuốn sách, mà là mỗi lần bố mẹ ngồi xuống bên con, cùng quan sát, cùng suy nghĩ và cùng khám phá thế giới qua từng trang sách.

Chính những khoảnh khắc ấy sẽ nuôi dưỡng tình yêu đọc sách, khả năng tư duy và sự gắn kết gia đình một cách tự nhiên và bền vững.

Tài liệu tham khảo

Senokossoff, G. W. (2013). Picture Books Are for Little Kids, Aren't They? Using Picture Books with Adolescent Readers to Enhance Literacy Instruction.