Sách tranh và trí tuệ cảm xúc (EQ): Vì sao đọc sách giúp trẻ biết yêu thương?
Khi nói đến việc đọc sách cùng con, nhiều bậc phụ huynh thường nghĩ đến việc giúp trẻ học chữ, mở rộng vốn từ hay phát triển tư duy. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học và giáo dục chỉ ra rằng sách tranh còn mang đến một giá trị quan trọng không kém: nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc (EQ).
Trong những năm đầu đời, khi trẻ chưa thể diễn đạt trọn vẹn cảm xúc của mình, những câu chuyện và hình ảnh trong sách tranh trở thành "người bạn đồng hành", giúp các em hiểu bản thân, thấu cảm với người khác và từng bước hình thành những kỹ năng xã hội tích cực.
Sách tranh giúp trẻ nhận diện và gọi tên cảm xúc
Một trong những nền tảng đầu tiên của trí tuệ cảm xúc là khả năng nhận biết và hiểu cảm xúc của chính mình. Thông qua nét mặt của nhân vật, diễn biến câu chuyện và những tình huống quen thuộc trong sách tranh, trẻ dần học được rằng vui vẻ, buồn bã, tức giận, sợ hãi hay thất vọng đều là những cảm xúc tự nhiên của con người.
Nghiên cứu của Dunn và Cutting (1999) cho thấy những trẻ thường xuyên được trò chuyện về cảm xúc trong quá trình đọc sách có vốn từ về cảm xúc phong phú hơn và khả năng thấu hiểu cảm xúc của người khác cũng phát triển tốt hơn khi lớn lên.
Điều này cho thấy, việc bố mẹ cùng con đọc sách và trò chuyện về cảm xúc của nhân vật không chỉ giúp trẻ mở rộng ngôn ngữ mà còn xây dựng nền tảng cho sự phát triển cảm xúc lâu dài.
Sách tranh nuôi dưỡng sự đồng cảm ở trẻ
Không chỉ giúp trẻ hiểu cảm xúc của bản thân, sách tranh còn góp phần hình thành sự đồng cảm (empathy) – một trong những năng lực cốt lõi của EQ.
Theo Kucirkova và cộng sự (2014), khi trẻ cùng người lớn đọc sách và thảo luận về suy nghĩ cũng như cảm xúc của các nhân vật, trẻ dần hiểu rằng mỗi người đều có cảm xúc và góc nhìn khác nhau.
Từ đó, các em học được cách:
Quan tâm đến người khác.
Chia sẻ và hợp tác.
Tôn trọng cảm xúc của mọi người xung quanh.
Xây dựng những mối quan hệ xã hội tích cực.
Đây chính là nền tảng quan trọng để trẻ phát triển các kỹ năng giao tiếp và ứng xử trong cuộc sống.
Đọc sách tranh giúp trẻ phát triển EQ như thế nào?
EQ không thể hình thành chỉ bằng những lời nhắc nhở như "Con phải ngoan", "Con phải biết chia sẻ" hay "Con không được khóc".
Trẻ học về cảm xúc thông qua những trải nghiệm được lắng nghe, được thấu hiểu và được thực hành trong môi trường an toàn.
Sách tranh tạo ra chính không gian ấy.
Thông qua từng câu chuyện, trẻ có cơ hội quan sát cách nhân vật đối diện với khó khăn, trải nghiệm nhiều trạng thái cảm xúc khác nhau và suy nghĩ về cách mình sẽ phản ứng nếu ở trong hoàn cảnh tương tự.
Nhà nghiên cứu Maria Nikolajeva (2014) cho rằng sách tranh cho phép trẻ "trải nghiệm cảm xúc của người khác mà không phải gánh chịu hậu quả thực", từ đó phát triển khả năng thấu hiểu và kết nối với thế giới xung quanh.
Nghiên cứu mới cho thấy sách tranh góp phần phát triển hành vi xã hội tích cực
Không chỉ dừng lại ở lý thuyết, nhiều nghiên cứu gần đây cũng ghi nhận những tác động tích cực của sách tranh đối với sự phát triển xã hội của trẻ.
Theo nghiên cứu được công bố trên Frontiers in Psychology (2025), những trẻ thường xuyên được đọc các sách tranh có nội dung về cảm xúc và các mối quan hệ xã hội có sự tiến bộ rõ rệt về:
Khả năng nhận diện cảm xúc.
Mức độ đồng cảm.
Hành vi xã hội tích cực.
Kết quả này tiếp tục khẳng định rằng việc đọc sách tranh không chỉ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mà còn góp phần nuôi dưỡng những kỹ năng mềm quan trọng cho cuộc sống sau này.
Mỗi cuốn sách tranh đều có thể gieo một hạt mầm cảm xúc
Tại Chuột Đất Books, chúng mình tin rằng mỗi cuốn sách tranh không chỉ kể một câu chuyện hay mà còn gieo vào tâm hồn trẻ những hạt mầm của sự yêu thương và thấu cảm.
Khi bố mẹ dành thời gian đọc sách cùng con, đặt những câu hỏi nhỏ như:
"Con nghĩ bạn ấy đang cảm thấy thế nào?"
"Nếu là con, con sẽ làm gì?"
"Điều gì khiến nhân vật vui hơn?"
... thì cũng chính là lúc EQ được nuôi dưỡng một cách tự nhiên, thông qua những cuộc trò chuyện giản dị mỗi ngày.
Đầu tư thời gian đọc sách tranh cùng con hôm nay không chỉ giúp trẻ phát triển tri thức mà còn góp phần xây dựng một trái tim biết yêu thương, biết lắng nghe và biết đồng cảm với mọi người.
Tài liệu tham khảo
Chen, H., Lyu, D., & Zhu, L. (2025). The effectiveness of social-themed picture book reading in promoting young children's prosocial behavior. Frontiers in Psychology, 16. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1569925
Dunn, J., & Cutting, A. L. (1999). Understanding others, and individual differences in friendship interactions in young children. Social Development, 8(2), 201–219. https://doi.org/10.1111/1467-9507.00091
Kucirkova, N., cộng sự (2014). Nghiên cứu về việc đọc và thảo luận sách tranh trong phát triển sự đồng cảm của trẻ.
Nikolajeva, M. (2014). Picturebooks and emotional literacy. The Reading Teacher, 67, 249–254. https://doi.org/10.1002/trtr.1229
Bình luận